आपले स्वागत आहे!

श्रीदत्त १०

श्रीदत्त दर्शन

ब्रह्मा.विष्णू महेशंचा समन्वय दाखविणारी तीन मुखे सहा हात, वरच्या दोन हातात शंख आणि चक्र ( विष्णु द्दोतक ). मधल्या दोन हातात डमरु आणि कमंडलू ( शिवाचे द्दोतक ) आणि खालच्या दोन हातात माला आणि कमंडलू ( ब्रह्माचे द्दोतक ) ही आयुधे, माथा जटाभार देहाला विभूती चर्चिलेली,पायी खडावा, व्याघ्रांबर परिधान केलेले आणि काखेत झोळी असलेले,मागे गाय आणि आसपास चार श्र्वान ( कुत्री ) असलेले दत्तात्रेयांचे ध्यान वाचकांना सुपरिचित आहे. आता या ध्यानातील प्रतिकात्मकता समजून घेऊ या तीन मुखे – ही ब्रह्मा,विष्णु,महेश यांचे प्रतीक आहेत . सहा हात – विविध प्राचीन ग्रंथांत दत्तात्रेयांचे स्वरुप एकमुखी व्दिभुज किंवा चतुर्भुज दाखविले असले तरी दत्तसंप्रदायाने मान्य केलेल्या मूर्तीच्या संद र्भात विचार करावयाचा झाल्यास त्या मूर्तीला सहा हात ब्रह्मा विष्णु महेश यांचे प्रतीक असून ब्रह्माच्या हातातील माला व कमंडलु , तपस्व्याचे , ‘ सत्वा ‘ चे प्रतीक म्हणता येईल विष्णु च्या हातातील शंख आणि चक्र ही आयुघे ‘ रजा ‘ प्रतीक आणि  महेश च्या हातातील त्रिशूळ आणि डमरु ‘ तमा ‘ म्हणजे च संहाराचे प्रतीक मानता येईल . वेष – पुराणातील दत्तात्रेयांचे स्वरुप श्रीमान विष्णू सारखे असले  तरी मस्तकी जटाभार, पायी खडावा,अंगाला विभूती चर्चिलेली काखेत झोळी असलेली व्याघ्रांबर परिधान केलेली मूर्ती तो अवधूत दिगंबर योगी असल्याची द्दोतक आहे.  धेनु – हे ‘पृथ्वी ‘ चे किंवा ‘ माये ‘ चे प्रतीक मानले जाते. श्र्वान – दत्तत्रेयंच्या आसपास असणारे चार श्र्वान वेदांचे प्रतीक असल्याचे सांगितले जाते.काही विव्दानांनी यावरून ही देवता अवैदिक असल्याचे अनुमान काढले आहे. दत्तसंप्रदायाच्या प्रारंभी त्यावर नाथसंप्रदायाचा मोठा प्रभाव होता.जेव्हा भिक्षा मागण्यासाठि नाथजोगी गावोगावी सातत्याने संचार करत तेव्हा त्यांच्या बरोबर गाईं चे कळप आणि त्यांच्या रक्षणा साठी कुत्री असता, नाथ संप्रदायात ‘ आदिगुरु ‘ चे स्थान पावलेला महायोगी ‘ दत्तात्रेय ‘ आपापतत: च हे स्वरूप पावला असावा. निवास – दत्तत्रेयांचा वास सतत औदुंबर तळी असतो अशी श्रध्दा असल्याने अनेक दत्तभक्त वेदतुल्य ‘ गुरुचरित्र ‘ ग्रंथाचे परायण औदुंबर आवर्जून करतात.

 DSCF3519 DSCF3521

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: